Zestaw sprzęgła i koło dwumasowe na stole warsztatowym

Najbardziej typowy objaw zużytego sprzęgła to ślizganie: przy mocnym przyspieszaniu na wyższym biegu obroty rosną, a auto prawie nie przyspiesza. Do tego dochodzi pedał, który „łapie” coraz wyżej, zapach spalenizny i szarpanie przy ruszaniu. Koło dwumasowe zdradza się raczej hałasem: metalicznym klekotaniem na biegu jałowym, stukiem przy gaszeniu silnika i wibracjami przy niskich obrotach.

Jakie są objawy zużytego sprzęgła?

Sprzęgło w aucie z ręczną skrzynią to zestaw kilku części: tarczy z okładzinami, docisku (płyty dociskowej ze sprężyną talerzową) i łożyska oporowego, zwanego też wyciskowym. Tarcza zużywa się przy każdym ruszaniu i zmianie biegu.

  • Ślizganie się sprzęgła. Wciskasz gaz na trzecim lub czwartym biegu, obroty skaczą w górę, a prędkość rośnie wyraźnie wolniej. Na początku dzieje się to tylko przy pełnym obciążeniu, na przykład przy wyprzedzaniu albo z kompletem pasażerów.
  • Wysoko „łapiące” sprzęgło. Auto rusza dopiero, gdy pedał jest prawie puszczony. W wielu autach z hydraulicznym układem sprzęgła punkt chwytania zmienia się wraz ze zużyciem tarczy, choć ten sam objaw może dawać też usterka układu wysprzęglania.
  • Zapach spalenizny. Przypomina palony papier lub gorące okładziny hamulcowe. Pojawia się po ruszaniu pod górę, manewrach z przyczepą albo po dłuższym „trzymaniu” auta na półsprzęgle.
  • Szarpanie i drgania przy ruszaniu. Auto rusza nierówno, całe nadwozie lekko się trzęsie. Przyczyną bywa zużyta lub zaolejona tarcza, ale też koło dwumasowe i poduszki silnika.
  • Problemy z wbijaniem biegów. Bieg wchodzi ciężko, ze zgrzytem, szczególnie jedynka i wsteczny na postoju. To znak, że sprzęgło nie rozłącza do końca.
  • Hałasy. Szum, buczenie lub pisk, który pojawia się albo zmienia po wciśnięciu pedału, często wskazuje na łożysko oporowe.

ZF, producent sprzęgieł Sachs, w materiałach dla warsztatów zaznacza, że ślizganie nie zawsze oznacza zwykłe zużycie. Przyczyną może być też olej na okładzinach z nieszczelnego uszczelniacza wału, przegrzany docisk albo zacinający się układ wysprzęglania. Dlatego przed wymianą warto ustalić, dlaczego sprzęgło się ślizga, a nie tylko że się ślizga.

Jakie są objawy uszkodzonego koła dwumasowego?

Koło dwumasowe (potocznie dwumasa) siedzi między silnikiem a sprzęgłem. Składa się z dwóch mas połączonych sprężynami łukowymi i smarem. Jego zadanie to wytłumienie drgań skrętnych silnika, zanim trafią do skrzyni biegów. Montuje się je w większości współczesnych diesli i w wielu turbodoładowanych silnikach benzynowych. Gdy sprężyny się zużyją albo smar wyschnie, dwumasa przestaje tłumić drgania i zaczyna hałasować.

  • Metaliczne klekotanie lub terkotanie na biegu jałowym, które cichnie albo zmienia się po wciśnięciu sprzęgła.
  • Głośny stuk lub „klepnięcie” przy uruchamianiu i gaszeniu silnika.
  • Wibracje odczuwalne na pedale, dźwigni zmiany biegów i w podłodze, najmocniejsze przy niskich obrotach pod obciążeniem.
  • Stuki przy dodawaniu i odejmowaniu gazu na niskich obrotach oraz szarpanie przy ruszaniu na pierwszym i drugim biegu.
  • W zaawansowanym stadium nierówna praca na postoju, a nawet gaśnięcie silnika.

Schaeffler (marka LuK) ostrzega w biuletynie serwisowym, że hałasy często bywają niesłusznie przypisywane dwumasie. Stuk przy rozruchu potrafi wynikać ze słabego akumulatora, złej masy lub rozrusznika, a drgania na wolnych obrotach z wtryskiwaczy, zapłonu czy poduszek silnika. Najpierw trzeba wykluczyć te przyczyny, a dopiero potem wymieniać koło.

Sprzęgło, dwumasa czy łożysko oporowe – jak je odróżnić?

Te trzy elementy pracują obok siebie, a ich objawy częściowo się nakładają. Poniższa tabela pokazuje, który element jest najbardziej prawdopodobny przy danym objawie. Jest to punkt wyjścia do rozmowy z mechanikiem, nie diagnoza.

Objaw a najbardziej prawdopodobny element
ObjawNajbardziej prawdopodobny elementCo jeszcze sprawdzić
Obroty rosną, auto nie przyspiesza (wysoki bieg, pełny gaz)Tarcza sprzęgła (zużyta lub zaolejona)Docisk, uszczelniacz wału, układ wysprzęglania
Pedał „łapie” na samej górzeTarcza sprzęgłaWysprzęglik, płyn w układzie hydraulicznym
Zapach spalenizny po ruszaniu pod góręŚlizgająca się tarczaHamulce (zaciągnięty ręczny, zapieczony zacisk)
Szum lub pisk tylko przy wciśniętym pedaleŁożysko oporoweWysprzęglik centralny
Szum na luzie, znika po wciśnięciu pedałuŁożysko wałka sprzęgłowego w skrzyniPoziom oleju w skrzyni
Metaliczne klekotanie na jałowym, cichnie po wciśnięciu sprzęgłaKoło dwumasoweTłumik drgań na tarczy sprzęgła, praca silnika
Stuk przy rozruchu i gaszeniu silnikaKoło dwumasoweAkumulator, rozrusznik, masa, poduszki silnika
Drgania przy niskich obrotach pod obciążeniemKoło dwumasoweWtryskiwacze, zapłon, poduszki silnika
Szarpanie przy ruszaniuTarcza lub dociskDwumasa, poduszki silnika i skrzyni
Bieg wchodzi ze zgrzytem na postojuSprzęgło nie rozłącza (docisk, wysprzęglik)Synchronizatory, linka lub hydraulika

Ostateczną ocenę stanu sprzęgła i dwumasy daje dopiero oględziny po demontażu skrzyni biegów. Wcześniej mechanik może zawęzić przyczynę jazdą próbną, odsłuchem i odczytem danych ze sterownika silnika, na przykład korekt wtrysku, które pokazują, czy silnik pracuje równo.

Jak bezpiecznie sprawdzić, czy sprzęgło się ślizga?

Najprostszy test wykonasz podczas normalnej jazdy. Potrzebujesz pustej, prostej drogi i warunków, w których mocniejsze przyspieszenie nikomu nie zagraża.

  1. Jedź z dozwoloną prędkością na trzecim lub czwartym biegu, przy niskich obrotach.
  2. Wciśnij płynnie gaz do podłogi i obserwuj obrotomierz.
  3. Jeśli obroty rosną razem z prędkością, sprzęgło przenosi moment. Jeśli wskazówka obrotomierza wyraźnie „ucieka” w górę, a auto przyspiesza niewspółmiernie wolno, sprzęgło się ślizga.
  4. Po teście nie powtarzaj go wielokrotnie. Każde ślizganie dodatkowo grzeje tarczę i dwumasę.

Nie zalecamy krążących w sieci testów z ruszaniem na zaciągniętym hamulcu ręcznym albo z „kopaniem” gazu na postoju. Obciążają sprzęgło, dwumasę i hamulce, a wynik i tak trzeba potwierdzić w warsztacie.

Co przyspiesza zużycie sprzęgła i dwumasy?

Nie ma jednego przebiegu, po którym sprzęgło trzeba wymienić. To element eksploatacyjny, a jego trwałość zależy głównie od tego, jak i gdzie jeździsz.

  • Jazda w korkach. Każde ruszanie to chwila poślizgu tarczy. Codzienne dojazdy w Trójmieście, na przykład w szczycie na Obwodnicy, al. Grunwaldzkiej czy w okolicach węzła Owczarnia, oznaczają setki takich ruszeń tygodniowo.
  • Ruszanie pod górę i trzymanie auta na półsprzęgle zamiast na hamulcu. W Gdańsku z jego morenowymi wzniesieniami i stromymi wyjazdami z osiedli to codzienność.
  • Opieranie nogi na pedale sprzęgła. ZF w materiałach Sachs wskazuje stałe, lekkie dociskanie pedału jako przyczynę przegrzewania łożyska dwumasy.
  • Holowanie przyczepy i jazda z pełnym obciążeniem, zwłaszcza ruszanie z przyczepą pod górę.
  • Jazda na zbyt niskich obrotach na wysokim biegu. Silnik pracuje wtedy nierówno, a dwumasa tłumi największe drgania.
  • Zwiększanie mocy silnika (chiptuning) bez dopasowania sprzęgła. Tarcza i dwumasa są dobrane do fabrycznego momentu obrotowego.
  • Nierówna praca silnika, na przykład przez uszkodzone wtryskiwacze. Według ZF to jedna z przyczyn mechanicznego zniszczenia dwumasy.

Co się wymienia przy naprawie sprzęgła i ile to trwa?

Sprzęgło wymienia się w komplecie: tarcza, docisk i łożysko oporowe, a w wielu autach także wysprzęglik centralny, czyli łożysko połączone z siłownikiem hydraulicznym. Wymiana samej tarczy to pozorna oszczędność, bo dostęp wymaga za każdym razem demontażu skrzyni biegów, czyli najdroższej części robocizny.

  • Koło dwumasowe zawsze ocenia się po zdjęciu skrzyni. Wymienia się je, gdy ma nadmierny luz, ślady przegrzania, wycieki smaru lub uszkodzoną powierzchnię cierną.
  • Przy okazji sprawdza się uszczelniacz tylny wału korbowego i uszczelniacz wałka skrzyni. Wyciek oleju na nową tarczę szybko by ją zniszczył.
  • Śruby mocujące dwumasę są zwykle jednorazowe.
  • Po złożeniu odpowietrza się hydraulikę sprzęgła i wykonuje jazdę próbną.

Sam demontaż i montaż skrzyni zajmuje kilka godzin. W praktyce auto zostaje w warsztacie zwykle na jeden dzień roboczy. Dłużej trwa to w autach z napędem 4x4, w niektórych modelach z ciasną komorą silnika i wtedy, gdy na części trzeba poczekać. Na koszt najmocniej wpływa to, czy oprócz sprzęgła trzeba wymienić dwumasę.

A co, jeśli masz automatyczną skrzynię biegów?

W klasycznym automacie z przekładnią hydrokinetyczną nie ma sprzęgła obsługiwanego pedałem. Objawy problemów wyglądają inaczej: szarpnięcia przy zmianie biegów, opóźnione wybieranie biegu, „ślizganie” obrotów, komunikaty o usterce skrzyni. Skrzynie dwusprzęgłowe (DSG, EDC, EAT i podobne) mają za to suche lub mokre sprzęgła, które też się zużywają. Ich objawy to zwykle drgania i szarpanie przy ruszaniu, a diagnozę stawia się testerem, bo sterownik skrzyni zapisuje dane o adaptacji sprzęgieł.

Jeśli zauważasz któryś z opisanych objawów, przyjedź do Serwisu Osowa na ul. Odyseusza 20 w Gdańsku. Jesteśmy autoryzowanym serwisem Opel i Peugeot oraz Bosch Car Service, a naprawiamy wszystkie marki, także auta z USA. Zadzwoń pod 58 552 55 25 (pn–pt 7:30–17:00, sob 9:00–14:00). Zakres naprawy i wycenę potwierdza doradca po diagnozie.

Przydatne linkiNaprawy mechaniczneDiagnostyka komputerowaAuto nie odpala – co sprawdzić?Co ile wymiana rozrządu?Umów wizytę

Najczęstsze pytania

Czy można jeździć na ślizgającym się sprzęgle?

Krótko i ostrożnie tak, ale nie warto zwlekać. Ślizgająca się tarcza grzeje docisk i koło dwumasowe, więc odkładanie naprawy może podnieść jej koszt. Gdy auto nie podjeżdża pod górę lub nie przyspiesza przy wyprzedzaniu, jazda staje się niebezpieczna.

Czy przy wymianie sprzęgła trzeba wymienić dwumasę?

Nie zawsze. Dwumasę ocenia się po demontażu skrzyni i wymienia, gdy ma nadmierny luz, wycieki smaru lub ślady przegrzania. Skoro skrzynia i tak jest zdjęta, to dobry moment na tę decyzję, bo późniejsza osobna wymiana oznacza ponowną robociznę.

Czy zużyte sprzęgło zwiększa spalanie?

Tak, jeśli się ślizga. Część energii zamienia się w ciepło na tarczy zamiast napędzać koła, więc żeby utrzymać tempo, wciskasz gaz mocniej. Przy sprzęgle, które tylko wysoko łapie, różnica bywa niezauważalna.

Czy da się zamienić dwumasę na koło jednomasowe?

Na rynku są takie zestawy, ale producenci aut ich nie przewidują. Koło jednomasowe nie tłumi drgań skrętnych tak jak dwumasa, więc w kabinie może być więcej wibracji i hałasu, a skrzynia przejmuje większe obciążenia. Decyzję warto podjąć po rozmowie z mechanikiem.

Dlaczego nowe sprzęgło może szarpać?

Najczęściej przez zabrudzenie okładzin smarem lub olejem przy montażu, wyciek z uszczelniacza wału albo pozostawienie zużytej dwumasy. ZF zaleca czyszczenie powierzchni ciernych koła zamachowego i docisku przy montażu właśnie z tego powodu.

Źródła